piątek, 13 września 2019

MACS - selekcja plemników aktywowana w polu magnetycznym

[źródło obrazka]

Skuteczność leczenia niepłodności metodą zapłodnienia pozaustrojowego zależy od kilku czynników. Jednym z najważniejszych jest potencjał rozwojowy zarodka. Zależy on głównie od jakości gamet, z których połączenia powstaje: oocytu i plemnika. W jednym ejakulacie może znajdować się nawet kilkaset milionów plemników. Dlatego też powstają nowe metody ich selekcji i eliminowania nieprawidłowych komórek.

Zapłodnienie pozaustrojowe można przeprowadzić kilkoma technikami:
  • IVF, która polega na umieszczeniu zawiesiny plemników w pobliżu oocytu (plemnik sam wnika do wnętrza komórki jajowej) lub
  • mikrochirurgicznej, w przypadku której embriolog umieszcza jednego, wybranego przez siebie plemnika w jajeczku. W tym przypadku wybór może opierać się ma ocenie ruchliwości i morfologii (ICSI, IMSI), czy zdolności do wiązania się plemników z hialuronianem (PICSI).

Niezależnie od tego, którą technikę się zastosuje, nasienie zostaje zawsze najpierw poddane odpowiedniej preparatyce, dzięki której uzyskuje się zawiesinę wyselekcjonowanych plemników, oddzielonych od pozostałych składowych ejakulatu.

Metody udoskonalające opisaną wyżej preparatykę pozwalają na dokładniejsze i bardziej efektywne eliminowanie plemników, które pomimo prawidłowej ruchliwości i wyglądu mogą mieć niewidoczne pod mikroskopem defekty, wpływające na obniżenie potencjału rozwojowego zarodka, a co za tym idzie skuteczności leczenia. Jedną z takich metod jest MACS, czyli selekcja plemników aktywowana w polu magnetycznym.

Metoda MACS umożliwia efektywne usuwanie z próbki tak zwanych plemników apoptotycznych. Są to gamety, w których rozpoczął się proces genetycznie zaprogramowanej śmierci komórki. Standardowe techniki preparatyki nasienia nie eliminują ich całkowicie.

Jakie korzyści przynosi zastosowanie metody MACS?

Selekcja aktywowana magnetycznie umożliwia eliminację plemników apoptotycznych oraz uzyskanie puli plemników o lepszej morfologii, ruchliwości oraz integralności chromatyny plemnikowej (czyli o prawidłowym DNA). Pozwala to na zwiększenie odsetka zapłodnień, lepszy rozwój zarodków oraz lepszą skuteczność leczenia, w postaci większego odsetka ciąż klinicznych.

Kto powinien skorzystać z metody MACS?

Pacjenci, u których stwierdzono:
  • czynnik męski, w tym nieprawidłowości dotyczące fragmentacji chromatyny plemnikowej,
  • wcześniejsze niepowodzenia procedur zapłodnienia pozaustrojowego,
  • niepłodność idiopatyczną (o nieustalonej przyczynie),
  • poronienia nawracające.

     
wtorek, 20 sierpnia 2019

Inseminacja: wskazania i przebieg

Inseminacja jest jednym z zabiegów stosowanych w medycynie wspomaganego rozrodu. Celem inseminacji jest zmniejszenie dystansu i ominięcie barier, które mogą pojawić się między gametami, czyli ułatwienie pokonania drogi jaką ma przed sobą plemnik do komórki jajowej. Jest to możliwe poprzez umieszczenie plemników w organizmie kobiety – najczęściej w macicy.


Obecnie inseminacja jest szeroko stosowaną metodą w leczeniu niepłodności. Jej niewątpliwe zalety to dość niskie koszty i minimalne ryzyko wystąpienia powikłań, a także krótki czas trwania i brak konieczności stosowania środków znieczulających. Jest to zabieg bezbolesny, w porównaniu z innymi procedurami wspomaganego rozrodu jest najbliższy zapłodnieniu drogą naturalną i wywołuje najmniejszy stres w organizmie kobiety.
Inseminacja nie może jednak zostać przeprowadzona u każdej niepłodnej pary. Zabieg musi poprzedzić odpowiednia diagnostyka i kwalifikacja. Dopiero wykonanie badań daje odpowiedź, czy jest szansa na powodzenie. Jakie są więc wskazania i przeciwwskazania do zabiegu?

Wskazania:
  • Czynnik szyjkowy (brak śluzu lub nieprawidłowy śluz, nieprawidłowości anatomiczne a obrębie szyjki macicy),
  • Czynnik męski (nieprawidłowe parametry nasienia),
  • Czynnik immunologiczny (przeciwciała przeciwplemnikowe),
  • Zaburzenia ejakulacji,
  • Endometrioza I i II stopnia,
  • Niepłodność idiopatyczna (niewyjaśnionego pochodzenia).
Przeciwwskazania:
  • niedrożne jajowody,
  • stany zapalne dróg rodnych,
  • niewystarczająca ilość i ruchliwość plemników,
  • niewyjaśnione krwawienia z dróg rodnych.
Przed zabiegiem warto wykonać szereg badań diagnostycznych takich jak badania infekcyjne, obserwację cyklu, ocenę drożności jajowodów i badanie nasienia.

Inseminację można przeprowadzić zarówno w cyklu naturalnym, jak i po zastosowaniu hormonalnej stymulacji jajeczkowania. Wybór zależy oczywiście od wskazań u danej pacjentki. Niezależnie od tego, aby zapewnić maksymalne prawdopodobieństwo skuteczności zabiegu, należy go przeprowadzić w odpowiednim czasie pamiętając, że komórka jajowa jest zdolna do zapłodnienia tylko kilkanaście godzin po owulacji. Z tego powodu pacjentka przygotowywana do zabiegu powinna znajdować się pod stałą kontrolą swojego lekarza, który dzięki badaniom USG wyznaczy odpowiedni termin. Jednocześnie będzie obserwował, czy wzrost błony śluzowej macicy jest odpowiedni dla przyjęcia rozwijającego się zarodka. W cyklach stymulowanych może się rozwinąć więcej niż jeden pęcherzyk dominujący. Sytuacją niepożądaną jest, gdy rozwinie się więcej niż 3 pęcherzyki – powstaje wtedy ryzyko ciąży mnogiej. Gdy pęcherzyk dominujący osiągnie około 18 mm, a grubość śluzówki macicy przekracza 6-7 mm, podaje się lek, który wywołuje owulację. Po upływie około 36-40 godzin przystępuje się do zabiegu inseminacji. 
 
Najczęściej wykonuje się inseminację domaciczną (IUI – intrauterine insemination), czyli podanie nasienia do jamy macicy przy użyciu specjalnego niewielkiego cewnika (katetera). Rzadziej nasienie podaje się do szyjki macicy (inseminacja doszyjkowa – ICI) lub do jajowodu (inseminacja dojajowodowa - FSP).
Nasienie powinno być oddane w niedługim czasie przed zabiegiem. Przed przystąpieniem do inseminacji musi być ono odpowiednio przygotowane w laboratorium. Podczas preparatyki następuje selekcja najlepszych plemników i uruchomienie mechanizmów ułatwiających im zapłodnienie komórki jajowej. Plazma nasienna, zawierająca m.in. przeciwciała i bakterie zostaje usunięta, a plemniki zawieszone są w specjalnym płynie zapewniającym im optymalne warunki

Podczas zabiegów najczęściej podaje się nasienie męża lub partnera. Jeżeli jednak istnieją wskazania, zabieg można przeprowadzić z zastosowaniem nasienia pochodzącego od anonimowego dawcy.

Po inseminacji zaleca się, aby pacjentka chwilę poleżała. Po powrocie do domu można już wrócić do normalnej, codziennej aktywności. 

Test ciążowy można wykonać już 14 dni po zabiegu inseminacji. Szanse na pozytywny wynik zależą od przyczyny niepłodności. Ogólnie skuteczność inseminacji domacicznej szacuje się na 10-20%. W przypadku braku powodzenia przy pierwszym zabiegu zaleca się powtórzenie inseminacji od 3 do 6 cykli.
piątek, 2 sierpnia 2019

Choroby przenoszone drogą płciową: zagrożenie dla płodności i prawidłowego przebiegu ciąży

[źródło obrazka]
Choroby przenoszone drogą płciową to jedna z ważniejszych przyczyn niepłodności. Są niebezpieczne zarówno dla kobiet, jak i dla mężczyzn. Mogą być również przyczyną powikłań w ciąży.

Wydaje się, że w dzisiejszych czasach choroby weneryczne występują bardzo rzadko. Niestety nie jest to prawda. W ciągu ostatnich lat obserwuje się ponowny wzrost zachorowań. Choroba weneryczna jest wykrywana co roku u około 17 milionów mieszkańców Europy zachodniej. Niektóre powodują dolegliwości, skłaniające do pójścia do lekarza. Inne mogą przebiegać nawet całkowicie bezobjawowo. W jednym i drugim przypadku stanowią zagrożenie dla płodności i przebiegu ciąży. Mogą powodować zmiany uniemożliwiające zajście w ciążę lub jej donoszenie.

Przebyte zakażenia układu rozrodczego to podstawowa przyczyna niepłodności mechanicznej u kobiet, ponieważ na skutek infekcji może dojść do stanu zapalnego jajowodów i w konsekwencji do ich niedrożności. Taki stan uniemożliwia plemnikom przedostanie się z macicy do komórki jajowej i zapłodnienie jej.

Infekcja nie musi prowadzić do niedrożności, a mimo to może zmniejszyć szanse na ciążę. Możliwe jest na przykład, że przebyty stan zapalny uszkodzi komórki rzęskowe błony śluzowej jajowodu. Do zapłodnienia może więc dojść, ale brak ruchu rzęsek utrudnia transport rozwijającego się zarodka do macicy, co często uniemożliwia zagnieżdżenie się embrionu.

Zapalenia bakteryjne i wirusowe są niebezpieczne również dla mężczyzn. Zapalenie jąder wiąże się z niedotlenieniem kanalików nasiennych, a czasami prowadzi do powstania ropnia, który niszczy jądro i uniemożliwia jego prawidłowe funkcjonowanie i produkcję plemników. Proces zapalny może doprowadzić również do atrofii, czyli zmniejszenia objętości jądra, a nawet do jego zaniku.

Stan zapalny może być także przyczyną częściowej lub całkowitej niedrożności najądrzy i nasieniowodów, a w konsekwencji obniżenia ilości plemników w nasieniu lub nawet azoospermii (braku plemników w nasieniu).

Choroby przenoszone drogą płciową mogą prowadzić nie tylko do niepłodności. Są również bardzo niebezpieczne dla rozwijającego się płodu. Nieleczone mogą być przyczyną poronień, powstawania wad wrodzonych lub zakażenia dziecka podczas porodu. Poniżej krótko opisujemy najczęściej diagnozowane infekcje.

Chlamydia trachomatis to wewnątrzkomórkowa bakteria, będąca obecnie przyczyną największej liczby zakażeń przenoszonych drogą płciową. Infekcje bardzo często przebiegają bezobjawowo. Mogą też prowadzić do stanów zapalnych cewki moczowej i najądrzy u mężczyzn oraz szyjki macicy, jajowodów, jajników, endometrium (co utrudnia zagnieżdżenie zarodka) i gruczołu Bartholina u kobiet. Konsekwencją przewlekłego stanu zapalnego może być powstawanie zrostów i ropni. Prowadzi to często do niepłodności lub poronień nawykowych. Chlamydioza może być przyczyną powikłań ciąży takich jak hypotrofia płodu, przedwczesny poród i zakażenie noworodka, które grozi między innymi rozwojem zapalenia gałki ocznej i płuc.

Mycoplasma genitalium – to mały mikroorganizm pozbawiony ściany komórkowej, co warunkuje jego odporność na wiele antybiotyków. Osoba zakażona często nie zdaje sobie sprawy z toczącej się infekcji, bo podobnie jak w przypadku Chlamydia trachomatis najczęściej przebiega ona bezobjawowo. Prowadzi między innymi do zapalenia cewki moczowej, szyjki macicy, najądrzy, narządów miednicy mniejszej. U ciężarnych może spowodować zapalenie błon płodowych i łożyska, a w konsekwencji – przedwczesney poród. Może też dojść do wewnątrzmacicznego zakażenia płodu lub okołoporodowego zakażenia noworodka i do rozwoju zapalenia płuc lub opon mózgowo-rdzeniowych u dziecka.

Ureaplasma urealyticum – bardzo często występująca bakteria, wywołująca infekcje układu moczowo-płciowego u kobiet i mężczyzn. Również nie posiada ściany komórkowej i jej obecność w organizmie może nie dawać żadnych objawów. Jeżeli się pojawią, są to zazwyczaj: trudności z oddawaniem moczu, parcie na pęcherz, ból, pieczenie i wyciek w okolicy cewki moczowej, podwyższona temperatura ciała i bóle podbrzusza. Nieleczona infekcja może wywoływać u mężczyzn zapalenie prostaty i nerek oraz powodować problemy z płodnością. Kobietom grozi zapalenie jajników, jajowodów, szyjki macicy oraz poronienia. Przebieg ciąży również może zostać zaburzony i może wystąpić zahamowanie rozwoju płodu.

Neisseria gonorrhoeae (dwoinka rzeżączki) to bakteria Gram-ujemna wywołująca rzeżączkę. Dwoinka atakuje szyjkę macicy, cewkę moczową odbytnicę, gardło i spojówki. Może też przebiegać bezobjawowo. Rzeżączka u kobiet może prowadzić do zapalenia jajników i jajowodów, a w efekcie do ciąży pozamacicznej lub niepłodności. U mężczyzn – do zapalenia najądrzy i prostaty. Zakażenie okołoporodowe grozi noworodkowi utratą wzroku.

Jeżeli planuje się zajście w ciążę, niezależnie od tego czy naturalnie czy z pomocą medycyny rozrodu, należy się do tego odpowiednio przygotować. Jednym z niezbędnych elementów jest wykonanie badań w kierunku obecności niebezpiecznych mikroorganizmów.
wtorek, 2 lipca 2019

Skąd się biorą bliźniaki?

[źródło zdjęcia]
Równoczesny rozwój dwóch lub większej liczby płodów nazywamy ciążą mnogą. Najczęściej spotykana jest ciąża bliźniacza, która w Europie występuje mniej więcej raz na 80 porodów. Kiedy dochodzi do rozwoju ciąży mnogiej? Dlaczego czasami bliźnięta są do siebie podobne jak dwie krople wody, a czasami nie?

 Bliźnięta mogą powstać z jednej lub dwóch zygot (zapłodnionych komórek jajowych). Podobnie jest w przypadku ciąż polizygotycznych: trojaczków, czworaczków i tak dalej. Możliwa jest ciąża, w której część płodów pochodzi z jednej komórki jajowej, a część z na przykład dwóch różnych.

Bliźnięta dwuzygotyczne – dwujajowe rozwijają się, jeżeli w tym samym czasie dojdzie do zapłodnienia dwóch różnych komórek jajowych przez dwa różne plemniki. Dzieci mają więc podobny, ale nie identyczny materiał genetyczny i różnią się między sobą tak jak zwykłe rodzeństwo i mogą być tej samej albo odmiennej płci. Każde z dzieci może mieć innego ojca.

Niezmiernie rzadko zdarza się, że płody rozwijające się w brzuchu mamy różnią się wiekiem. Tak było w przypadku amerykanki Julii Grovenburg z Arkansas, która zaszła w drugą ciążę dwa i pół tygodnia po poczęciu pierwszego z dzieci.

Do rozwoju ciąży bliźniaczej monozygotycznej, czyli jednojajowej dochodzi wtedy, gdy zarodek powstały z połączenia jednej komórki jajowej i jednego plemnika się rozdzieli. Do takiego rozdzielenia dochodzi najczęściej między 3 a 8 dniem rozwoju. Jeżeli nastąpi ono później niż w 14 dniu, jest bardzo duże prawdopodobieństwo, że rozdzielenie nie będzie całkowite i dojdzie do rozwoju bliźniąt syjamskich, które rodzą się mniej więcej raz na 50 tysięcy do 100 tysięcy porodów.
Nazwa „bliźnięta syjamskie” pochodzi od dawnej nazwy Tajlandii – Syjamu, gdzie w 1811 roku urodzili się bracia Chang i Eng Bunker, zrośnięci ze sobą w obrębie klatki piersiowej. Wspólnie przeżyli 63 lata i każdy z nich miał żonę i dzieci.

[źródło zdjęcia]

Dzieci pochodzące z jednej komórki jajowej są praktycznie identyczne, ale mogą różnić się od siebie na przykład podatnością na choroby czy zainteresowaniami. Różnice te pogłębiają się wraz z wiekiem, pod wpływem czynników środowiskowych. Do tej pory najbardziej liczne rodzeństwo, pochodzące z jednej zygoty to pięć sióstr Dionne, urodzonych w 1938 roku w Kanadzie.

[źródło zdjęcia]

Ciąże jednojajowe są zdecydowanie rzadsze niż dwu- i więcej zygotyczne - stanowią ok. 30% wszystkich ciąż wielopłodowych. W przypadku ciąż powstających z więcej niż jednej komórki jajowej istnieje zależność pomiędzy częstością ich występowania i wiekiem kobiety – prawdopodobieństwo ciąży mnogiej wzrasta wraz z wiekiem aż do 35 roku życia, a potem zaczyna spadać. Prawdopodobieństwo ciąży wielopłodowej jednojajowej nie zmienia się w ciągu życia kobiety i zdarza się średnio raz na 200 porodów.

      W ostatnich latach liczba polizygotycznych ciąż mnogich wzrasta, między innymi ze względu na coraz częstsze problemy z płodnością i stosowane w związku z tym techniki rozrodu wspomaganego medycznie – stymulację hormonalną, prowadzącą do uwalniania więcej niż jednej lub dwóch komórek jajowych podczas owulacji oraz podawanie do macicy więcej niż jednego zarodka podczas transferu w procedurze zapłodnienia in vitro. Ze względu na zagrożenia dla mamy i dzieci, jakie wiążą się z przebiegiem ciąży wielopłodowej, w leczeniu niepłodności dąży się do zminimalizowania prawdopodobieństwa wystąpienia ciąży mnogiej.
czwartek, 6 czerwca 2019

Słowniczek "W" (część 14)

Diagnostyka i leczenie niepłodności wiążą się z pojęciami używanymi przez lekarzy i embriologów, które nie zawsze są zrozumiałe dla pacjentów. Pojawiają się też w artykułach i wynikach badań. Chcielibyśmy wyjaśnić terminy, z którymi można się często spotkać, a które nie zawsze mogą być do końca jasne. Dziś zapraszamy do lektury części czternastej.


Waginoza – bakteryjne zapalenie pochwy, nazywane również niespecyficznym. Wiąże się z zachwianiem równowagi bakteryjnej w środowisku pochwy. W prawidłowych warunkach flora bakteryjna składa się głównie z pałeczek kwasu mlekowego (lactobacillus). Nieleczona może być przyczyną groźnych powikłań, zwłaszcza podczas ciąży.

Węzeł zarodkowy – powstaje we wczesnym etapie rozwoju zarodkowego, zazwyczaj w 5 – 6 dobie rozwoju, gdy embrion osiąga stadium blastocysty. Jest to grupa komórek, nazywana inaczej embrioblastem, z której w przypadku prawidłowej implantacji w jamie macicy i dalszego rozwoju ciąży powstaną komórki i tkanki płodu.

Wiek płodu – inaczej wiek ciąży, który określa się na kilka sposobów. Jeden z nich opiera się na terminie ostatniej miesiączki, ale uważa się, że bardziej precyzyjne jest określenie CRL (długości ciemieniowo-siedzeniowej) w badaniu ultrasonograficznym.

Wielowodzie – termin okreslający nieprawidłową, zbyt dużą ilość wód płodowych, stwierdzaną najczęściej w III trymestrze ciąży. Ilość wód płodowych określa się w badaniu USG przy pomocy AFI (indeksu płynu owodniowego). Przyczyną mogą być: cukrzyca ciążowa, infekcja wewnątrzmaciczna, makrosomia lub wady płodu. Wielowodzie może pojawić się także w przypadku ciąży mnogiej. Czasami jego przyczyna nie zostaje zdiagnozowana i wtedy określamy je jako idiopatyczne.

Witryfikacja – metoda zamrażania komórek rozrodczych oraz zarodków, polegająca na ultraszybkim schładzaniu do temperatury około -190 stopni Celsjusza przy użyciu dużych stężeń krioprotektantów, czyli substancji ochraniających żywe komórki przed szkodliwym działaniem niskiej temperatury. Zapobiega tworzeniu się kryształków lodu, dzięki czemu chroni gamety i zarodki przed uszkodzeniami.

Wnętrostwo – inaczej niezstąpienie jąder z jamy brzusznej do moszny. Wymaga konsultacji z lekarzem i wybrania odpowiedniego postępowania leczniczego. Nieleczone wnętrostwo grozi bezpłodnością oraz rozwojem raka jądra.

Wykluwanie się zarodka – jeden z etapów wczesnego rozwoju zarodkowego, następujący gdy embrion osiągnie stadium blastocysty. Początkowo blastocysta jest zawieszona w jamie macicy. W miarę upływu czasu zaczyna się wykluwać – w jej otoczce pojawia się pęknięcie, przez które blastocysta wydostaje się na zewnątrz. Jest to moment, w którym jest gotowa na zagnieżdżenie się w macicy.